Almanya'da Boşandım, Türkiye'de Ne Yapmalıyım?
Almanya'da mahkeme kararıyla boşanan pek çok vatandaşımız, işlemin tamamlandığını düşünerek yıllarca fark etmeden şu durumda yaşar: Alman mahkemesinin kararı Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmadığı için, Türk nüfus kaydında hâlâ evli görünmektedir. Bu, kâğıt üzerinde bir ayrıntı değildir; Türkiye'de yeniden evlenememekten miras hukukuna kadar uzanan ciddi sonuçları vardır. Bu yazıda, Almanya'da alınan boşanma kararının Türkiye'de geçerli hâle getirilmesinin iki yolunu ve sürecin pratiğini özetliyoruz.
Neden "otomatik" geçerli değil?
Devletler, başka bir devletin mahkeme kararını ancak kendi hukuk düzenlerinin öngördüğü denetimden geçtikten sonra tanır. Türk hukukunda bu denetim, 5718 sayılı MÖHUK'ta düzenlenen tanıma ve tenfiz kurumlarıyla yapılır. Boşanma kararı Türkiye'de tescil edilmediği sürece; Türkiye'de yeni bir evlilik yapılamaz, boşanmış görünmeyen eş yasal mirasçı sıfatını korur, mal rejimi ve soybağına ilişkin sorunlar doğabilir. Yani karar Almanya'da kesinleşmiş olsa bile, Türkiye ayağı tamamlanmadan süreç hukuken bitmiş sayılmaz.
Birinci yol: Nüfus müdürlüğü üzerinden idari tescil
2017 yılında yapılan düzenlemeyle (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A), yabancı mahkemelerce verilen boşanma kararlarının belirli şartlarla dava açılmadan, doğrudan nüfus müdürlükleri veya yurt dışında konsolosluklar aracılığıyla tesciline imkân tanınmıştır. Bu yolun en önemli şartı şudur: tarafların her ikisinin de (bizzat ya da vekilleri aracılığıyla) başvuruda bulunması gerekir. Eski eşiniz başvuruya yanaşmıyorsa veya kendisine ulaşılamıyorsa bu yol kapalıdır. Ayrıca bu yolla yalnızca boşanmanın kendisi tescil edilir; nafaka, tazminat, velayet gibi hükümlerin Türkiye'de sonuç doğurması için ayrıca yargı yoluna gitmek gerekir. Şartları sağlayanlar için idari yol, dava yoluna göre belirgin biçimde hızlı ve pratiktir.
İkinci yol: Tanıma (ve gerekirse tenfiz) davası
İdari yolun şartları sağlanamıyorsa — ki uygulamada en sık sebep eski eşin işbirliğine yanaşmamasıdır — aile mahkemesinde tanıma davası açılır. Karşı tarafın katılımı davanın yürütülmesi için şart değildir; tebligat yurt dışına yapılacaksa süreç uzayabilir, ancak dava sonunda karar tek taraflı olarak da elde edilebilir. Burada bir ayrımın altını çizelim: Tanıma, yabancı kararın Türkiye'de kesin hüküm gücü kazanması demektir ve boşanmanın nüfusa işlenmesi için yeterlidir. Kararın içindeki nafaka veya tazminat gibi hükümlerin Türkiye'de icra edilebilmesi isteniyorsa tenfiz gerekir. Hangisinin ya da ikisinin birden gerektiği, elinizdeki karara ve talebinize göre belirlenir.
Gerekli belgeler
- Alman mahkemesi kararının kesinleşme şerhli aslı veya onaylı örneği,
- Karar üzerine alınmış apostil şerhi (Almanya'da kararı veren mahkemenin bağlı olduğu makamlardan alınır),
- Kararın ve apostilin yeminli tercüman eliyle yapılmış, onaylı Türkçe çevirisi,
- Avukatla yürütülecekse fotoğraflı ve boşanma/tanıma için özel yetki içeren vekâletname (en pratiği, size en yakın Türk konsolosluğundan çıkarmaktır),
- Kimlik/pasaport örnekleri.
Türkiye'ye gelmem gerekir mi?
Kural olarak hayır. Gerek idari başvuru gerek tanıma davası, konsolosluktan verilecek vekâletname ile vekiliniz aracılığıyla yürütülebilir; duruşmalara bizzat katılmanız çoğu durumda gerekmez. Belgelerin ilk incelemesi için e-posta veya WhatsApp üzerinden iletilmesi yeterlidir; asıllar süreç içinde posta yoluyla temin edilir.
Beklemenin görünmeyen maliyeti
Tanıma için bir zamanaşımı süresi yoktur; kararı yıllar sonra da tescil ettirebilirsiniz. Ancak bekleyen her yıl risk biriktirir: yeniden evlenme planı ortaya çıktığında süreç aceleyle ve baskı altında yürütülmek zorunda kalır; bu arada taraflardan birinin vefatı hâlinde, nüfusta boşanmış görünmeyen eş mirasçı sıfatıyla karşınıza çıkabilir. Kadınlar yönünden ayrıca yeniden evlilikte gündeme gelebilecek bekleme süresi (iddet) gibi usuli konular da tescilin gecikmesiyle karmaşıklaşır. Özetle: kararı çekmeceye kaldırmayın; Almanya'daki boşanmanın Türkiye ayağını da tamamlayın.
Bu süreçler, büromuzun İstanbul ve Freiburg ofisleri arasındaki koordinasyonla, Türkiye'ye gelmenize gerek kalmadan yürütülmektedir. Ayrıntılar için Almanya'da yaşayanlar için hizmetler sayfamıza göz atabilirsiniz.